Opšti izbori 2014

Koalicija za slobodne i poštene izbore ,,Pod lupom" je započela dugoročno nadgledanje Opštih izbora u Bosni i Hercegovini (BiH) 1. jula 2014. godine, putem Glavnog ureda i 7 regionalnih ureda sa 42 dugoročna posmatrača na terenu.

Na izborni dan raspoređeno je 2.600 posmatrača na 1.345 biračkih mjesta i u 134 lokalne izborne komisije, pokrivajući preko 25% od ukupnog broja biračkih mjesta. Po prvi put korišteno je SMS izvještavanje sa automatizovanom softverskom obradom prikupljenih podataka (u toku izbornog dana zaprimljeno je i poslano preko 19.000 SMS poruka), ali i upoređivanje rezultata izbora iz uzorka biračkih mjesta u odnosu na one koje je objavila Centralna izborna komisija (CIK).


Generalna ocjena Opštih izbora 2014. od strane Koalicije ,,Pod lupom" je da su isti protekli u demokratskoj i fer atmosferi i u skladu sa Izbornim zakonom i pratećim pravilima i procedurama, uz manji broj uočenih nepravilnosti i kritičnih situacija, te izolovane incidente.


Izborno zakonodavstvo BiH zasniva se na Aneksu III (Sporazum o izborima) i Aneksu IV (Ustav Bosne i Hercegovine) Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH, te Izbornom zakonu BiH, i osigurava adekvatan pravni okvir za provođenje demokratskih izbora. Izbornu administraciju u BiH čine izborne komisije (Centralna izborna komisija BiH i lokalne izborne komisije) i birački odbori. Centralna izborna komisija donijela je odluku o raspisivanju Opštih izbora u BiH 15. maja 2014. godine. Izbori su održani 12. oktobra 2014. godine. Ukupno se biralo 518 nosioca mandata. Na izborima je učešće uzelo 98 ovjerenih političkih subjekta i 7.748 kandidata. Na Opštim izborima 2014. pravo glasa imalo je ukupno 3.278.908 birača, a glasalo se na 5.401 biračkom mjestu.


Ovi Opšti izbori održani su u specifičnom političkom kontekstu koji se ogleda u zastoju na putu BiH ka članstvu u Evropskoj uniji, neprovođenju presude Evropskog suda za ljudska prava u slučaju „Sejdić i Finci protiv BiH“, nedopustivo sporom procesu formiranja vlasti tj. implementacije izbornih rezultata nakon Opštih izbora 2010. godine, nestabilnosti parlamentarnih većina u skoro svim djelovima zemlje, katastrofalnim posljedicima poplava iz maja mjeseca, te nezadovoljstvu građana iskazanim na brojnim protestima u toku prethodnog mandata.


Glavni nalazi posmatranja predizbornog vremena ukazuju na ozbiljno kršenje odredbi Izbornog zakona koje regulišu način odabira članova i sastav biračkih odbora, do kojih dolazi svjesnom manipulacijom izbornim procesom od strane predstavnika političkih subjekata. Takođe, zabilježeno je na desetine slučajeva plaćenog političkog oglašavanja u vremenu prije zvaničnog početka izborne kampanje, a što je zakonom zabranjeno, koje se uglavnom ogledalo u promociji na društvenim mrežama, distribuciji promotivnog materijala i organizaciji promotivnih događaja na kojima su učestvovali isključivo kandidati jednog političkog subjekta. Izborna kampanja je zvanično počela 12. septembra 2014. godine i trajala 30 dana, do vremena početka izborne šutnje. Glavni nalazi Koalicije u ovom periodu ukazuju na slučajeve zloupotrebe javnih sredstava od strane predstavnika ili kandidata političkih subjekata koji dolaze s pozicije vlasti u svrhu promocije političkih subjekata, a to se u najvećem broju slučajeva ogledalo kroz korištenje službenih automobila i osiguranja u svrhe izborne kampanje. Tokom izborne kampanje nisu evidentirani slučajevi govora mržnje, a kandidati su svoje kampanje uglavnom temeljili na optužbama prema kandidatima političkih oponenata. Građani su na osnovu medijskog izvještavanja mogli donijeti objektivan sud o kandidatima. Nažalost, ni tokom ove izborne kampanje građani nisu imali uvid u izvor i iznos novca kojim je finansirana kampanja političkih subjekata.


Izborni dan uglavnom je proveden u skladu sa zakonom i pravilima, uz manji broj incidenata. Dvije trećine biračkih mjesta otvoreno je tačno u 07:00 sati, a skoro 95% BM do 07:15. U procesu otvaranja biračkih mjesta najviše zabrinjava podatak da čak 30% biračkih mjesta nije bilo prilagođeno osobama sa invaliditetom. Proces glasanja uglavnom je protekao u skladu sa zakonom, pravilima i procedurama, a zabrinjava pojava velikog broja slučajeva tzv. porodičnog glasanja (na preko 40% BM) i slučajeva da jedna osoba pruža pomoć pri glasanju većem broju glasača (na četvrtini BM). Zatvaranje je na velikoj većini biračkih mjesta provedeno u skladu s propisima, no na 14% BM nije omogućeno glasanje osobama koje su se u trenutku zatvaranja biračkog mjesta nalazile ispred biračkog mjesta. Proces brojanja glasova protekao je uglavnom pozitivno na velikoj većini biračkih mjesta, no zabrinjava činjenica da na 8% biračkih mjesta nije vidno istaknut obrazac sa zbirnim rezultatima (ZR1 obrazac, tzv. žuta kopija), a na velikom broju biračkih mjesta vidljivost podataka sa kopija obrazaca sa zbirnim rezultatima je ograničena. Dodatno, posmatranjem rada lokalnih izbornih administracija na izborni dan primjećeni su slučajevi pogrešnog pakovanja izbornog materijala u čak više od 40 opština, te neispravno popunjavanje obrazaca od strane biračkih odbora u četvrtini posmatranih opština.


Za Opšte izbore 2014. CIK je ispoštovao previđene rokove za objavu rezultata. Rezultati Opštih izbora 2014. potvrđeni su i objavljeni 10. novembra 2014. godine. U periodu od izbornog dana pa do dana objave rezultata izbora, izborne komisije su u vezi sa ukupnim izbornim procesom zaprimile 705 prigovora i žalbi, a vršeno je i ponovno brojanje glasova u Glavnom centru za brojanje sa ukupno 198 biračkih mjesta. Koalicija ,,Pod lupom" je nakon održavanja izbora CIK-u BiH podnijela listu sa 96 prijavljenih nepravilnosti od strane građana i posmatrača Koalicije u nadi da će ih CIK razmotriti i iskoristiti u svrhu poboljšanja rada izborne administracije u budućnosti.


Koalicija je takođe posmatrala i dosadašnji proces implementacije izbornih rezultata. Podatak da su skoro sve institucije zakonodavne vlasti, osim četverodnevnog zakašnjenja u slučaju Kantona 10 (Livanjski kanton), konstituisane u zakonom predviđenom roku svakako ohrabruje. Međutim, proces izbora delegata u domove naroda u Parlamentu FBiH i u Parlamentarnoj skupštini BiH je otežan i usporen, što je onemogućilo konstituisanje zakonodavne vlasti u punom kapacitetu u zakonom predviđenim rokovima. Takođe, ni Izborni zakon ni Ustav BiH ne poznaju rokove za formiranje izvršene vlasti na svim nivoima u BiH, niti institut vanrednih izbora ukoliko se vlade ne formiraju do određenog roka. Ovo ostavlja prostor predstavnicima parlamentarnih političkih subjekata da pregovore o formiranju vlasti odugovlače tj. da nemaju jasno utvrđen rok do kojeg izvršna vlast mora biti formirana.


Preporuke za unapređenje izbornog procesa / Opšti izbori 2014:



  • Pristupiti procesu izrade i usvajanja zakona o političkim organizacijama na državnom nivou;

  • Pojednostaviti procedure akreditovanja domaćih nestranačkih posmatrača;

  • Posvetiti posebnu pažnju kriterijima stručnosti i iskustvu u izbornim procesima u procesu imenovanja i potvrđivanja članova lokalnih izbornih komisija;

  • Obezbijediti kontinuiranu obuku lokalnih izbornih komisija u cilju veće efikasnosti njihovog rada u izbornom razdoblju;

  • Povećati transparentnost u radu izbornih komisija na svim nivoima;

  • Napraviti temeljne izmjene i konkretna unaprijeđenja po pitanju načina imenovanja i obuke članova biračkih odbora;

  • Spriječiti razmjenu mjesta i potencijalnu trgovinu mjestima u biračkim odborima između političkih subjekata;

  • Propisati da se, osim članova biračkih odbora, sankcionišu politički subjekti za koje se utvrdi da se po njihovom nalogu krše odredbe Izbornog zakona;

  • Usvojiti Kodeks ponašanja u toku izborne kampanje kojom bi se spriječila zloupotreba javnih resursa u predizborne svrhe;

  • Unaprijediti sistem kontrole finansijskog poslovanja političkih stranaka kako u izbornoj tako i neizbornoj godini;

  • Striktno poštivati odredbe Izbornog zakona i odredbe provedbenih akata kojima je propisano obezbijeđenje sigurnosti izbornog materijala na svakom biračkom mjestu;

  • Uvesti zasebne providne glasačke kutije za svaki nivo vlasti koji se bira;

  • Smanjiti visinu glasačkih kabina do minimalne visine koja obezbjeđuje tajnost glasanja;

  • Tehnički unaprijediti izradu kopija obrazaca sa zbirnim rezultatima da bi iste bile čitljive, te ih javno postaviti na biračko mjesto nakon završetka svih procesa na biračkom mjestu;

  • Razmotriti uvođenje rednih brojeva na glasačkom listiću za političke subjekte;

  • Razmotriti označavanje glasačkih listića serijskim brojevima radi povećanja sigurnosti;

  • Skratiti sve rokove od datuma raspisivanja izbora do službene i potpune objave konačnih rezultata izbora (umjesto sadašnjih 180, na 120 dana);

  • Omogućiti nestranačkim posmatračima, kao i kadidatima političkih subjekata na poluotvorenim listima, podnošenje prigovora;

  • Obezbijediti minimalnu zastupljenost tri konstitutivna naroda, nacionalnih manjina i nacionalno neopredijeljenih u zakonodavnoj vlasti na nivou kantona u FBiH;

  • Donijeti odredbu u Ustavu i Izbornom zakonu kojom će se spriječiti zloupotreba nacionalnog izjašnjavanja u izbornom procesu.

Anketa

Šta je prioritetno za unapređenje izbornog procesa od preporuka Koalicije ''Pod lupom''?
Rezultati

Nestranački predsjednik biračkog odbora (329)

Javna objava imena svih članova biračkog odbora 30 dana prije izbornog dana (88)

Providne glasačke kutije (104)

Smanjenje visine glasačkih kabina (23)

Sve navedeno (441)

Drugo (74)

Glasaj

Mapa