Izborni sistem

Izborni sistem BiH zasniva se na Aneksu III (Sporazum o izborima) i Aneksu IV (Ustav Bosne i Hercegovine) Opšteg okvirnog sporazuma za mir u BiH, te Izbornom zakonu BiH. Opšti izbori su razdvojeni od lokalnih izbora.

Centralna izborna komisija donosi odluku o raspisivanju Opštih izbora u BiH, koji se sastoje od izbora za nivo:



  • Predsjedništva BiH (3 člana)

  • Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine BiH (42 poslanika)

  • Predstavničkog doma Parlamenta Federacije BiH (98 poslanika)

  • Predsjednika i dva potpredsjednika Republike Srpske

  • Narodne skupštine Republike Srpske (83 poslanika)

  • Skupštine 10 kantona u Federaciji BiH (289 zastupnika)


Predsjedništvo BiH


Dva člana Predsjedništva BiH (Bošnjak i Hrvat) kandiduju se i biraju sa teritorije Federacije BiH iz jedne izborne jedinice, dok se sa teritorije Republike Srpske kao jedne izborne jedinice kandiduje i bira treći član (Srbin).


Parlamentarna skupština BiH


Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine se sastoji od dva doma – Predstavničkog doma i Doma naroda. Prilikom izbora poslanika u Predstavničkom domu Parlamentarne skupštne BiH, od ukupno 42 mjesta, u Federaciji BiH bira se 28 (iz pet višečlanih izbornih jedinica), a u Republici Srpskoj 14 poslanika (iz tri višečlane izborne jedinice). Iz Federacije BiH 21 poslanik bira se direktno proporcionalnim izbornim sistemom, a preostalih 7 mandata su tzv. kompenzacioni mandati, čija je uloga da kompenziraju rasute glasove nastale postojanjem izbornih jedinica. U raspodjeli kompenzacionih mandata učestvuju samo poličke partije i koalicije, ali ne i nezavisni kandidati. Prema istom izbornom načelu raspoređuje se i 14 mandata iz Republike Srpske, i to tako što se 9 poslanika bira direktno, dok se ostatak određuje sa kompenzacionih listi. Delegati u Domu naroda PS BiH biraju se indirektno u entetskim parlamentima.


Parlament Federacije BiH


Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine sastoji se od 98 poslanika, od kojih svim konstitutivnim narodima mora pripasti najmanje četiri mjesta. Veći dio mandata (oko 70%) se utvrđuje u okviru 12 višečlanih izbornih jedinica, dok se ostatak utvrđuje sa kompenzacionih listi. Slično kao i sa Parlamentarnom skupštinom BiH, ni Parlament Federacije BiH nije uskladio veličinu izbornih jedinica prije ovih izbora, što je dovelo do velikih odstupanja u težini glasa. Ako politički subjekt koji je dobio kompenzacijsko mjesto nema dovoljno kandidata na svojoj listi etničke pripadnosti za koju nije dostignut minimum od četiri člana, to mjesto se dodjeljuje sljedećoj najbolje rangiranoj kandidatskoj listi s takvim kandidama, itd. sve dok se minimum ne dostigne. U okviru Parlamenta Federacije BiH postoji Dom naroda, kojeg čini 58 delegata, i to po 17 iz reda konstitutivnih naroda i  7 iz reda Ostalih, koji se delegiraju iz reda poslanika kantonalnih skupština u skladu sa Izbornim zakonom BiH. U FBiH biraju se i zastupnici u 10 kantonalnih skupština. Broj zastupnika u ovim skupštinama je između 20 i 35 u zavisnosti od broja birača upisanih u Centralni birački spisak.


Narodna skupština Republike Srpske


Slična rješenja važe i prilikom izbora 83 poslanika u Narodnoj skupštini Republike Srpske. Zakonodavnu vlast u Republici Srpskoj vrše Narodna skupština i Dom naroda. U Narodnu Skupštinu biraju se 83 narodna poslanika iz 9 višečlanih izbornih jedinica, dok se Dom naroda sastoji od 8 Srba, 8 Bošnjaka, 8 Hrvata i 4 iz reda Ostalih, koje biraju odgovarajući klubovi poslanika u Narodnoj skupštini RS, a čija je osnovna funkcija pokretanje postupka za zaštitu vitalnog nacionalnog interesa. 


Skupština Brčko distrikta BiH


Skupština Brčko distrikta BiH se sastoji od trideset jednog zastupnika, od kojih dva zastupnika predstavljaju nacionalne manjine u Distriktu. Zastupnici se biraju na opštim, slobodnim, otvorenim i neposrednim izborima, tajnim glasanjem, u skladu sa zakonima BiH i Distrikta. Skupština Brčko distrikta BiH je zakonodavno tijelo Distrikta, u čijoj je nadležnosti i određivanje opšte politike Distrikta, u skladu s članom 22 Statuta Brčko distrikta BiH.Mandat Skupštine je četiri godine.


Predsjednik i potpredsjednici Republike Srpske


Predsjednika i dva potpredsjednika Republike Srpske, koji se neposredno biraju sa teritorije Republike Srpske, biraju birači upisani u Centralni birački spisak da glasaju u Republici Srpskoj. Birač upisan u Centralni birački spisak da glasa za predsjednika Republike Srpske može glasati samo za jednog kandidata. Bira se kandidat iz reda svakog konstitutivnog naroda koji dobije najveći broj glasova. Između ta tri kandidata, po jedan iz svakog konstitutivnog naroda, za predsjednika se bira kandidat koji dobije najveći broj glasova, a dva kandidata koji se po broju osvojenih glasova nalaze na drugom i trećem mjestu biraju se za potpredsjednike.


Predsjednik i potpredsjednici Federacije BiH


Pri izboru predsjednika i potpredsjednika Federacije BiH, najmanje jedna trećina delegata klubova zastupnika konstitutivnih naroda u Domu naroda Parlamenta Federacije BiH predlaže kandidate za mjesta predsjednika i potpredsjednika Federacije BiH. Predstavnički dom Parlamenta Federacije BiH glasa o jednoj ili više zajedničkih listi koju sačinjavaju tri kandidata, uključujući po jednog kandidata iz svakog konstitutivnog naroda. Lista koja dobije većinu glasova u Predstavničkom domu Parlamenta Federacije BiH bit će izabrana ukoliko dobije većinu glasova u Domu naroda Parlamenta Federacije BiH, uključujući i većinu glasova klubova poslanika svakog konstitutivnog naroda.


Skupštine kantona u Federaciji BiH


Skupština kantona Federacije Bosne i Hercegovine je institucija i zakonodavno tijelo u kantonima Federacije Bosne i Hercegovine. Sastoji se od jednog doma, čiji je broj poslanika utvrđen u odnosu na nacionalnu strukturu stanovništva. Poslanici u Skupštini kantona imaju mandat četiri godine, koji se biraju na demokratskim i neposrednim izborima, tajnim glasanjem, na cijeloj teritoriji kantona. Svaki birač ima pravo glasati za bilo koju od registriranih stranki. Prije svakih izbora, svaka registrirana stranka objavljuje izbornu listu kandidata. Kantonalni poslanici se biraju sa vrha liste te stranke prema broju dobivenih glasova. Zamjene za poslanike vrše se od osoba koje slijede na ostatku liste, a svaki birač može biti biran za kantonalnog poslanika. U skupštinama 10 kantona Federacije BiH ukupno je 289 zastupnika.


Gradovi /Opštine


Opštinski načelnik, odnosno gradonačelnik bira se u skladu sa Izbornim zakonom, ustavima, entitetskim zakonima i statutom opštine, odnosno grada. Načelnika odnosno gradonačelnika biraju birači upisani u Centralni birački spisak u toj izbornoj jedinici. Članove gradskog vijeća, odnosno skupštine grada biraju opštinska vijeća, odnosno skupštine opština koje sačinjavaju taj grad. Mandati za gradsko vijeće, odnosno skupštinu grada dodjeljuju se kandidatskim listama po sistemu proporcionalne zastupljenosti političkih stranaka, koalicija, listi nezavisnih kandidata ili grupa članova. Raspodjela mandata među kandidatima sa iste liste vrši se prema redoslijedu na listi kandidata za ove izbore. Svako gradsko vijeće, odnosno skupština grada, bira gradonačelnika i predsjednika gradskog vijeća, odnosno skupštine grada, na način utvrđen zakonom i statutom.


Mandat izabranih na svim nivoima traje 4 godine, ali se ne poklapaju izborni ciklusi za lokalne sa višim nivoima vlasti. Odražavajući kompleksno ustavno uređenje BiH, i izborni sistem predstavlja kombinaciju gotovo svih poznatih izbornih principa: većinski princip i jednočlane i višečlane izborne jedinice za izbor članova Predsjedništva BiH, predsjednika i potpredsjednika RS, kao i gradonačelnika/načelnika gradova/opština i proporcionalni princip uz višečlane izborne jedinice za izbor sastava parlamenata/skupština i predstavničkih tijela na lokalnom nivou. Izbornim zakonom je predviđen izborni prag od 3% čime se politički subjekti koji su prešli prag kvalifikuju za učešće u raspodjeli redovnih mandata i primjenjuje se za sve utrke bazirane na proporcionalnom sistemu. Birači imaju mogućnost da na poluotvorenim kandidatskim listama, osim političkog subjekta, svoj glas daju i nekim od kandidata sa te liste, te se preferencijalnim metodom utvrđuje koji od kandidata su dobili povjerenje najviše birača te političke stranke na osnovu čega se utvrđuje i ko će individualno dobi mandat.   Izbornu administraciju u BiH čine izborne komisije (Centralna izborna komisija i lokalne izborne komisije).

Anketa

Šta je prioritetno za unapređenje izbornog procesa od preporuka Koalicije ''Pod lupom''?
Rezultati

Implementirati presude Evropskog suda za ljudska prava čime će se svim građanima/kama sa navršenih 18 godina omogućiti aktivno i pasivno biračko pravo bez obzira na njihovu etničku pripadnost i prebivalište. (0)

Implementirati presude Ustavnog suda BiH koje se odnose na izmjene Ustava i Izbornog zakona BiH a koje se odnose na konstituisanje Doma naroda FBiH i izbore u Gradu Mostar. (1)

Uvesti elektronsko skeniranje glasačkih listića na biračkom mjestu od strane birača/ica. (8)

Uvesti elektronsku identifikaciju birača/ica tj. čitače jedinstvenih bar kodova sa važećih identifikacionih dokumenata za identifikaciju birača/ica na biračkom mjestu. (2)

Smanjiti unutarstranački izborni prag za Opće izbore u BiH na 10% i izjednačiti ga sa unutarstranačkim izbornim pragom za lokalne izbore. (2)

Izbornim zakonom BiH predvidjeti institut zamjenskog poslaničkog mandata kako bi se izbjegla situacija da jedna osoba obavlja funkciju u izvršnoj vlasti, a istovremeno dobije mandat u zakonodavnoj vlasti. (0)

Omogućiti prigovor na izborni proces svima u svakoj fazi izbornog procesa. (1)

Spriječiti zloupotrebu javnih resursa u predizborne svrhe i svrhe izborne kampanje kroz zakonsko regulisanje ovog pitanja. (0)

Unaprijediti sistem kontrole finansijskog poslovanja političkih stranaka kako u izbornoj tako i neizbornoj godini kroz jačanje ljudskih i tehničkih kapaciteta Službe za reviziju CIk-a BiH. (0)

Pokrenuti inicijativu o donošenju državnog zakona o političkim organizacijama. (0)

Pokrenuti parlamentarnu i vanparlamentarnu raspravu o uvođenju instituta vanrednih izbora, vodeći računa o složenosti ustavnog uređenja BiH imajući u vidu da postoje četiri nivoa vlasti. (0)

Uvesti funkciju nestranačkog predsjednika/ce i zamjenika predsjednika/ce biračkog odbora koji će biti obučavani i pripremani za rad u neizbornim godinama kroz posebne programe edukacije. (1)

Uvesti dodatne mehanizme osiguranja kako bi se spriječile zloupotrebe glasanja putem pošte. (2)

Nakon utvrđivanja broja neiskorištenih glasačkih listića, a prije pakovanja u originalne kutije, iste treba učiniti neupotebljivim na način da se donji desni i lijevi uglovi glasačkih listića odrežu makazama. (0)

Uskladiti izborni zakon BiH sa Zakonom o ravnopravnosti spolova u dijelu koji se odnosi na ravnopravnost spolova u postupku imenovanja članova/ica Centralne izborne komisije BiH. (0)

Glasaj

Mapa